| versie 27 januari 2026 |
| opent dit document zich zonder verhalenlijst in de kolom links, gebruik dan deze link om naar alle verhalen bij parentelen te gaan en ontdek nog meer familieverhalen. |
| Verhalende documentatie over de Tweede Wereldoorlog |
|
Diverse historische gegevens uit de Tweede Wereldoorlog zijn sinds kort digitaal beschikbaar. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden honderdduizenden Nederlanders tewerkgesteld in Duitsland. Deze dwangarbeid staat bekend als de Arbeitseinsatz (arbeidsinzet). Na de oorlog was het opsporen van tewerkgestelden een van de taken van het Informatiebureau van het Nederlandse Rode Kruis (NRK). Om die reden verzamelde het Rode Kruis gegevens over tewerkgestelden en andere Nederlanders die in Duitsland bij bedrijven, ziekenhuizen en gemeenten. Zo ontstond de Collectie Arbeidsinzet van het NRK. Veel familieleden zullen met de Arbeitseinsatz te maken hebben gehad, doch slechts enkelen maken deel uit van de genoemde collectie. De twee broers Jan en Piet van der Eem behoren tot die collectie, evenals Jan van der Eems. Jan van der Eem, Johannes Adrianus, geboren 10-05-1906 te Rotterdam, gehuwd met Cornelia Weda (oom van Peter van der Eem). Piet van der Eem, Petrus Johannes, geboren 26-04-1922 te Rotterdam, ongehuwd (vader van Peter van der Eem). Ook de andere kinderen uit het gezin van Hendricus Martinus van der Eem en Margaretha Maria Romijn hebben natuurlijk met de oorlog te maken gehad, doch slechts van deze twee broers zijn documenten over hun gedwongen verblijf in Duitsland bewaard geblen. Jan van der Eems, geboren 26-04-1919 te Groningen, ongehuwd. |
| Maar eerst de grondslag van de deportatie: |
 |
BEVEL Op bevel der Duitsche Wehrmacht moeten alle mannen in de leeftijd van 17 t/m 40 jaar zich voor den arbeidsinzet aanmelden> Hiervoor moeten ALLE mannen van dezen leeftijd onmiddelijk na ontvangst van dit bevel met de voorgeschreven uitrusting op straat gaan staan. Alle andere bewoners, ook vrouwen en kinderen, moeten in den huize blijven totdat de actie ten eind is. De mannen van de genoemde jaargangen, die bij een huiszoeking nog in huis worden aangetroffen, worden gestraft, waarbij hun particulier eigendom zal worden aangesproken. Bewijzen van vrijstelling van burgelijke of militaire instanties moeten ter controle worden meegebracht. Ook zij, die in het bezit zijn van zulks bewijs, zijn verplicht zich op straat te begeven. Er moeten worden meegebracht: warme kleeding, stevige schoenen, dekens, bescherming tegen regen, eetgerei, mes, vork, lepel, drinkbeker en boterhammen voor één dag. Medegebrachte fietsen blijven in het bezit van de eigenaar. De dagelijkse vergoeding bestaat uit goeden kost, rookartiekelen en vijf gulden. Voor de achterblijvende familieleden zal worden gezorgd. Het is aan alle bewoners der gemeente hun woonplaats te verlaten. Op hen, die pogen te ontvluchten of weerstand te bieden, zal worden geschoten. |
| Johannes Adrianus van der Eem, Jan, geboren 05-10-1906 te Rotterdam |
 |
| München, 14-08-1946 |
 |
Op 14-08-1946 wordt te Stadtkreis München, Gemeinde Müchen, in de zogenaamde Kategorie III, een formulier 9 opgemaakt, behelzend: 'Liste aller Ärtzlichen und gesundheitsbehördlichen Aufzeichnungen' 'Originalurkunden oder beglaubigte Kopien (auch Fotokopien) aller Dokumente sind beizulegen (in zweifacher Ausfertigung). |
|
Lijst met alle medische gegevens en gegevens van de gezondheidsautoriteit Originele certificaten of gewaarmerkte kopieën (inclusief fotokopieën) van alle documenten moeten worden bijgevoegd | |
|
Al snel wordt de verklaring Urkunde als Ceritficaat herleid. Doch bij nadere bestudering van de registratiekaart moet worden vastgesteld dat het een gezondheidsverklaring betreft. Het document met de medische verklaringen over Jan van der Eem van de 'Derma-abttlg' (dermatologie-afdeling) wordt op 14-09-1944 afgegeven. Als 'Art der Urkunden' wordt '745' vermeld (betekenis helaas onbekend). De 'Ausstellende behörde: Krankenhaus l.d.J', gelegen te München-Nymphenburg aan de Maria-Ward-Straße 9 Het formulier wordt ondertekend door de dienstdoende autoriteit (Assn / Städt.Amtmann) |
| Voor iedere nationaliteit moest een speciaal formulier worden gehanteerd. Bovendien diende ieder formulier in vijfvoud te worden ingeleverd. |
|
dermatologie is het medisch specialisme dat zich bezighoudt met aandoeningen van de huid, de nagels en het haar, samen 'huidziekten' genoemd. het formulier is tweemaal gearchiveerd. Het verschil schuilt alleen in de plaats van de stemp el van het Krankenhaus, rechtsboven op het formulier. |
| München, 18-08-1946 |
 |
Op 18-08-1946 wordt door het Polizeipräsidium te Müchen, in de zogenaamde Kategorie III een formulier 7 opgemaakt, behelzend naast de persoonsgegevens, tevens de data dat de persoon in bewaring was gesteld te München en of de persoon peroonlijke eigendommen heeft achtergelaten na zijn invrijheidstelling. Het document verhaalt voor Jan van der Eem dat hij op 01-03-1945 in bewaring is gesteld en dat op "kr.Ende" (08-05-1945) hij in vrijheid kwam. Jan van der Eem liet geen persoonlijke eigendommeen achter. Alle formulieren moesten destijds in vijfvoud worden ingediend |
|
Hieronder de documenten als vermeld bij de inhoudsopgave. Maar er behoren de nodige verhalen bij deze documentatie. De verhalen van Piet van der Eem zelf. 'Herinneringen aan ’40-’45' is het verhaal van Piet, dat hij zelf, op nog zo'n ouderwetse handmatige typemachine met correctietape uit het doosje, gepaard gaande met vele emotionele momenten, op papier heeft gesteld. In april 1995, kort voor zijn dood eind van dat jaar, ronde hij zijn verhaal af. Met weinig regelmaat had hij het over die periode. Piet heeft zijn vluchtroute nog &3233;én maal met de auto voor een deel afgelegd. Z'n oude kameraden van toen heeft hij nog grotendeels met behulp van het KRO-televisieprogramma 'Spoorloos' (uitgezonden in 1993) opgespoord. Voor het lezen van Piet's herinneringen onderdeel van den de reeks 'verhalen bij parentelen' ga naar 'Piet van Riet', hier in de kolom links. Het is trouwens opvallend dat veel van de documenten niet meer dan overzichtslijsten zijn van de aanwezige gedeporteerde Nederlanders. |
| Arbeitskräfte Maybach Motorenbau, 31-05-1943, Friedrichshafen |
 |
op 31-05-1943 wordt een lijst opgesteld met daarin de op transport aangetroffen buitenlandse arbeidskrachten voor de firma Maybach-Motorenbau G.m.b.H. Land: Württenberg-Hohenzollern Kreis: Tübingen Austellung über einen am 31.5.43 eingetroffenen Transport Ausländischer Arbeitskräften für die Firma Maybach-Motorenbau G.m.b.H. Onder nr. 43 treffen we Petrus J. van der Eem . Als 'Wohnhaft' verblijft hij te Friedrichshafen |
| Städt. Karl Olga Krankenhaus Friedrichshafen |
 |
Terwijl Piet van der Eem aan het werk is binnen Maybach Motorenbau wordt hij behoorlijk ziek. Hij moet worden opgenomen. In der Zeit von 2.September 1939 bis 25.April 1945 je einschlisslich auf den Inneren Abteilung des Städt. Karl Olga Krankenhaus Friedrichshafen in Behandelung gewesenen holländischen Staatsgehörigen. Behandelder Artz: Chefartz Dr. Holzberger |
tussen 02-09-1939 en 25-04-1945 werden op de interne afdeling van het Städt. Karl Olga Krankenhaus te Friedrichshafen ziek Hollandse staatburgers behandeld. | |
In het Aufnamebuch onder nummer 3862 wordt de alleenstaande Petrus van der Eem, verblijfplaats Friedrichshafen, Maybach Lager, door de Einweisender Artz Med.rat Dr. Gmelin onderzocht. Hij heeft Scharlach (roodvonk: de zeer besmettelijke infectieziekte). De arts stelt dat hij herstellende is. Piet van der Eem is op 31-08-1943 opgenomen. Op 02-10-1943 kan hij teruc naar Friedrichshafen, Maybach Lager |
| vreemd genoeg komt het formulier twee maal voor. In de tweede setting zijnde teksten getypt met blauwe inkt, behoudens de medische gegevens. deze laatsten zijn met zwarte onkt getypt. |
| Namentliche Liste der Ausländer im Kreis Tettnang |
 | er wordt een Befehl Nr.1792 des General König uitgevaardigd Deze behelst het opstellen van een 'Namentliche Liste der Ausländer, die für dauerend oder zeitweise om Kreise untergebracht waren, oder die Gemeinde in der Zeit zwischen dem 2.9.39 und 25.4.45 passiert haben'. Het gaat hier om de Kreis Tettnang en de Gemeinde Friedrichshafen. in het document is een kolom opgenomen met 'beschätigt, von bis. We treffen v.d.Eem Petrus aan op blad 29. Hij viel onder het Kommando Lager Seeblick van 31.5.43 tot 28.4.44. Zijn Arbeitsstelle was niet bekend. |
| Namenliste Württemberg-Hohenzollern |
 | bij aankomst in Württemberg-Hohenzollern, Kreis Tettnang, wordt voor de 'Friedrichshafen-gangers' een alfabetische lijst opgesteld met persoonsgegevens. Piet van der Eem vinden we terug onder nummer 619. Van der Eem Petrus, 26.4.22, Rotterdam, N/L., Kath., unbekannt, led. unbekannt: bij alle in de lijst genoemde peronen komt deze term voor, waarbij de kop van de kolom in de formulieren helaas ontbreekt. led: staat voor 'ledig' ofwel ongehuwd. bij de gehuwden (verh. / verheiratet) staat in enkele gevallen de naam van de partner |
| Kartelkarten from Poliz.Meldeamt Friedrichshafen |
 |
de 'Documentation Division' afdeling 'French Zone Section' stelt een lijst op van Nederlanders die later terugestuurd zullen worden naar Nederland. bladzijde 1 van het document als kop: 'List of individual records of Netherland nationals in Tettnag, Land Württemberg-Hohenzollern sent to Netherland. N.T.B. Kartelkarten (830 sheets) 82 persons from Poliz.Meldeamt Friedrichshafen for the following persons:' bladzijde 2 en verder daarentegen krijgen de kop; Kartelkarten from Poliz.Meldeamt Friedrichshafen op bladzijde 9 treffen we onder nr. 562 'van der Eem, Petrus, 26.4.22 |
| Het N.T.B. (vreemd genoeg hier in hoofdletters) heeft Piet van der Eem nooit afgewacht: hij vluchtte. |
| Leistungskarte A.O.K. Konstanz |
 |
'International tracing service' zo luidt de kop op de eerste pagina van het hiernaast staande document. Het is een document van de 'Documentation Division' met specifiek de verwijzing 'French Zone Section'. Het in de Engelse taal opgestelde document gaat onder de koptekst verder met: List of individual records of Netherland nationals in Konstanz, land Baden, sent to Netherlands N.T.B. met daar weer onder: Leistungskarten (468 sheets) 452 persons from A.O.K., Konstanz, for the following parsons: op bladzijde 2 treffen we onder nr. 109 'van der Eem, Petrus Johannes, 26.4.22 |
| AOK staat voor Armeeoberkommando en ook hier: het N.T.B. (vreemd genoeg in hoofdletters) heeft Piet van der Eem nooit afgewacht: hij vluchtte. |
| Gottmadingen Lager: geflugtigt |
|
Piet van der Eem wordt medio 1944 tewerkgesteld te Gottmadingen. Hij en enkelen van zijn maten zijn overgeplaatst vanuit Friedrichshafen. Na eerdere pogingen te vluchten leidde de kennismaking met de pastoor van Gottmadingen tot een vervolg hierop. Hij nam ons mee naar het raam en wees naar een pad. Vorige week zijn daarover nog een paar naar Zwitserland gegaan. Hij wenste ons een niet al te lang verblijf in Gottmadingen toe. |
 |
de registratiekaart van Petrus van der Eem tijdens zijn verblijf te Gottmadingen, met de volgende gegevens: - Wohnung: Gottmadinger-Lager - Arbeitgeber: Fahr A.G. Gottmdg - Beschaftigungsart: Sicher - Eintritt: 13.6.44 - Anmeldung: 19.6.44 - Nr.: 1674 - Austritt: 1.3.45 - Abmeldung: 14.3.45 in rood handgeschreven GEFLÜGTET (gevlogen!) op 28-02-1945 vlucht Piet van der Eem met een aantal 'maten' naar Zwitserland! |
| Geradus Petrus van der Eem, geboren 21-04-1914 te Heemstede, |
uit parenteel Hoofddorp: Gerardus Petrus van der Eem werd samen met zijn broer Simon Petrus van der Eem tijdens de Sinterklaasrazzia van 1944 in Zuid-Kennemerland opgepakt en afgevoerd naar kamp Rees te Duitsland, alwaar hij overleed. In tegenstelling tot andere slachtoffers van kamp Rees, is Gerardus Petrus van der Eem niet door de Oorlogsgravenstichting in 1951 of daarna herbegraven op een ereveld in Nederland of Duitsland. Dit, omdat een justitieel onderzoek uit 1951 heeft uitgewezen dat Gerardus Petrus van der Eem 'fout' zou zijn geweest tijdens de oorlog. Voor een postuum eerherstel, waarvoor diverse bewijzen zijn verzameld en aangedragen door zijn neef Ton (Antonius Adrianus) van der Eem, is gestreden en uiteindelijk verkregen. De naam van 'oom Geer' is nu opgenomen onder het Vrijheidsbeeld aan de Vrijheidsdreef te Heemstede. Het Vrijheidsbeeld in Heemstede is opgericht ter nagedachtenis aan de 45 medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen. in 'verhalen bij parentelen' leest u de stappen die Ton van der Eem heeft moeten ondernemen voor het postuum eerherstel van zijn oom Geer.? met bijna enige zekerheid zullem onderstaande documenten in het bezit zijn geweest. Edoch we willen ze hier niet onthouden. |
| Bienen, Toten |
 |
Binnen de Gemeinde Bienen wordt een definitieve lijst opgesteld 'Bertrifft: Fertiging einer Liste der auf dem Friedhof Gemeinde Bienen bestätetten Toden nichtreichsdeutscher Staatsangehörigkeit - getrennt nach Nationalitäten in der Zeit vom 03.9.39 bis 8.5.45'< daaronder verschijnt een verklaring: Ích, Leiter des Friedhofamtes der Gemeinde Bienen erkläre hiermitt, das auf Grund der vom meiner Dienststelle geprüf;ften Unterlagen, folgendes zu melden ist: |
| Name Vorname | geb.am geb.in | Nationaltät | Totestag Beerdigungstag | genaue Grabbe zeichnung | Standesant Reg. Nr. | Name der Bemerkungen |
| van der Eem Gerhardus Petrus 6217 | 13.8.10 Heemstedt | Niederl. | 29.1.1945 3.2.1945 | Nr.9 | 45/8 | Niederl. haben allen ein Kreuz met Namen |
| lijst van overledenen |
 |
 |
|
voorafgaand aan de met de hand opgestelde lijst wordt een verklaring opgesteld (foto links): 'Opgave samengesteld uit papieren van Kapt. de Walt van Praag, verbindingsofficier bij een C.A. det. in of bij Reed (Rijnland) in verlaten Arbeisslager gevonden en naar Nijmegen gebracht. deze papieren bevinden zich thans te Nijmegen in het kantoor van de U.R.C. IV B (Pius Convict, van Slichtenhorststraat)' |
| plaatsnaam | naam en voornamen | geboren | data overleden | begraven | Godsdienst | adres Holland | beroep | gehuwd met | plaats van overlijden | begraafplaats | oorzaak overlijden | opmerkingen |
| Heemstede | G.P.v.d.Eem | 21.4.14 | 29.1.45 | 3.2.1945 | Drieheerenlaan 18 | bakker | ongeh. | R.K. Begr.pl. Bienen, nr.9 |
|
Het Pius Convict aan de van Slichtenhorststraat was vanaf 1926 een huis voor priesters en priesterstudenten |
| Jan van der Eems, geboren 26-04-1919 te Rotterdam |
| Watenstedt, Grün-Bilfinger |
 |
'Auszug aus der Listen der A.O.K.Wolfenb';ttel über Personen holländischer Staatsgehörigkeit, die in der Zeit vom 3.9.39 bis 8.5.45 bei der Kasse versichert waren' kort na Jan van der Eems 'Austritt' wordt hij ondergebracht bij de Reichswerke Braunsweig Het document is onderverdeeld in kolommem. Jan van der Eems vinden we terug op bladzijde 21 |
| Lfd.Nr | Kassen Listen Nr | Name | Vorname | Geburtstag | Austrittsdatum | Name der Arbeitsgebers |
| 743 | 181 | v.d.Eems | Jan<. | 26.4.19 | 24.6.42 | Grün & Bilfinger, Watenstedt |
| Reichswerke Braunsweig |
 |
Voor de Reichswerke te Braunsweig is voor de 'Aktiengesellschaft für Erzbergbau und Eisenhütten' een lijst opgesteld 'der Holländer, die in der Zeit vom 1.7.1940 bis 10.4.1945 bei der Hütte beschäftigt waren'. Óok dit document is onderverdeeld in kolommem: |
| Lfd.Nr | Stam.Nr | Arb.Nr | Name und Vorname | geboren | Eintritt | Austritt |
| 657 | 615 668 | 27-729 | van der Eems, Jan<. | 26. 4.19 | 27. 6.42 | 12.12.44 |
| Watenstedt verstorbenen Holländer |
 |
er wordt een lijst opgesteld 'im Gebiet der Stadt - Waterstedt-Salzgitter - verstorbene Holländer im Jahre 1944' Jan van der Eems is één onder hen. verrassend' in deze is dat Jan van der Eems zou zijn gestorven aan kreupelheid (Lahmungen)! Het document is op 9 aug. 1945 bevsetigd / gecontroleerd door de Nederladse Lianconofficier capt. A.Bax de lijst is onderverdeeld in kolommen, waarbij we de gegevens van Jan van der Eems terugvinden op blad 3 : |
| Name, Vorname | Lag. | geb. | gest. | Ursache | beigesetzt | Heimat |
| v.d. Eems, Jan | 6 | 26.4.19 Groningen | 12.12.44 Drüten. |
Lamungen | 14.12.44 Ausl.Fr | Sneek Salverda Str. 4 |
| Watenstedt-Salzgitter, Sterbeurkunde |
 |
het is schrijnend te moeten vaststellen dat de officiële overlijdensakte van Watenstedt-Salzgitter, Ortsteil Drüütte, na het overlijden van Jan van der Eems op 12.12.1944, pas op 20-01-1949 onder nummer 125/1944 wordt afgegeven. Jan van der Eems is begraven te Hallendorf. |
